Thông tin chung
Nằm ở hạ lưu dòng Mê Kông huyền thoại, đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), phía nam Việt Nam rộng 40.000 km2 với hơn 17,5 triệu dân gồm 13 tỉnh và thành phố. Phía Bắc giáp TP. Hồ Chí Minh; Tây giáp vịnh Thái Lan và Campuchia. Ba mặt Đông, Nam, Tây Nam được biển bao quanh với chiều dài hơn 700km.
ĐBSCL là một vùng ấm áp (trung bình 28 độ C), chế độ nắng cao (2.226 - 2.709 giờ nắng/năm) và ổn định. ĐBSCL hiện là vựa lúa khổng lồ của cả Việt Nam, hàng năm đóng góp hơn 50% sản lượng lúa, 90% lượng gạo xuất khẩu, 65% sản lượng thủy hải sản và 70% sản lượng trái cây cả nước; trở thành một trong 3 vùng kinh tế lớn của Việt Nam.
Sông Mê Kông dài 4.200km, bắt nguồn từ những đỉnh núi quanh năm tuyết phủ của cao nguyên Tây Tạng có 2 nhánh đổ vào đồng bằng Nam bộ là sông Tiền và sông Hậu. Vùng hạ lưu sông Mê Kông thuộc Việt Nam có hơn 1.200 loài thuỷ sản, trong đó hơn 60 loài có giá trị kinh tế, tập trung ở hai họ cá Chép (Cyprinidae) và cá Tra (Pangaciidae), sản lượng ước tính đến 2 triệu tấn/năm. Lượng nước bình quân/năm của sông Mêkông chảy qua hơn 460 tỷ m3, vận chuyển khoảng 150 - 200 triệu tấn phù sa, gấp 7-8 lần khối lượng phù sa sông Hồng giúp đồng bằng này ngày thêm trù phú, màu mỡ.
ĐBSCL là một vùng đất mênh mông sông nước, kênh rạch chằng chịt. Hơn 700 km bờ biển, khoảng 28.000 km sông ngòi, hàng ngàn kilômét kinh đào với hàng trăm cù lao xanh bồng bềnh trên sóng nước cùng chín cửa sông như chín miệng rồng tạo thuận lợi cho các tour du thuyền kết hợp thuyền chèo đi sâu vào kênh rạch…
Chợ nổi (Ngã Bảy, Phụng Hiệp-Hậu Giang; Cái Răng, Phong Điền-Cần Thơ; Cái Bè-Tiền Giang…) hình thành cả trăm năm qua chính là cái “Hồn”, là sự thăng hoa của văn minh sông nước trời Nam. Một khoảng không gian sống động bởi những đoàn ghe tàu chất đầy sản vật miệt vườn tụ về một điểm, hàng ngàn chiếc “bẹo” (cây sào dài cắm trên ghe thuyền có treo các món hàng cần bán) toòng teeng ngay mũi thuyền mời gọi khách thương hồ. Người mua kẻ bán đều đi lại bằng thuyền giữa khoảng trời nước bao la. Một bức tranh sinh hoạt thôn quê Nam bộ thật đặc trưng và cả một nền “văn hóa ghe xuồng” phong phú với xuồng ba lá, ghe bầu, ghe cào, ghe đáy, ghe câu…
Châu thổ sông Cửu Long nguyên sơ, hoang dã, sống động hơn vào mùa nước nổi. Đợt lũ đầu tiên trong năm vào khoảng tháng 6 tháng 7, đỉnh lũ vào tháng 9 tháng 10 nhưng nước lũ chỉ dâng từ từ. Mùa nước nổi, những cánh đồng ngập nước trắng xóa bên màu vàng rực của bông điên điển nở tràn mặt nước, xa xa là những chiếc thuyền con bình thản buông câu thả lưới…
Miệt vườn, kỹ thuật làm vườn ở đây được chứng minh với hơn 2000 giống lúa và trên 130 năm trước, gạo tròn Gò Công hay gạo dài Vĩnh Long đã thay mặt cả nước, mở đường “Tây du” sớm nhất. Cái Mơn, Chợ Lách tại ba dải cù lao (An Hóa, Bảo, Minh của Bến Tre) có nghề chiết, tháp cây ăn trái nổi tiếng. Vườn kiểng, đặc biệt kiểng thú theo con giáp của năm âm lịch, sáng tạo đặc biệt của miệt vườn châu thổ bởi các nghệ nhân nuôi và uốn với những đường nét, quan niệm thẩm mỹ riêng biệt, khác lối uốn kiểng của người Trung Hoa, của miền Trung hoặc miền Bắc.
ĐBSCL, vùng đất đa dạng sinh thái, sản vật giàu có. Du khách khi ngồi tắc ráng xuyên qua Đồng Tháp Mười rộng 700.000 ha khám phá vùng đất ngập nước hoang dã hoặc thâm nhập miền sinh thái rừng ngập mặn Cà Mau tương tự như miền cửa sông Amazon; rừng tràm U Minh bạt ngàn xa tắp. ĐBSCL, “Đất lành chim đậu”, nhất là các loài chim di trú. Bảy khu vực sinh sản lớn của các loài diệc, cò vằn, cò trắng và vạc đã được phát hiện; loài sếu mỏ đỏ phương Đông hội về Tam Nông - Đồng Tháp; khu bảo tồn Tràm Chim có 92 loài chim được xác định; rừng U Minh có 81 loài chim và hàng chục sân chim; chim cò chiều chiều chao nghiêng cả khoảng trời xanh.
Biển Ba Động (Trà Vinh), Khai Long (Cà Mau)… có vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ, suốt năm ngập tràn ánh nắng. Biển Hà Tiên, đặc biệt Phú Quốc (Kiên Giang), hòn đảo lớn nhất Việt Nam, nằm trong Vịnh Thái Lan là đặc ân của tạo hóa dành tặng riêng cho châu thổ oằn nặng phù sa.
ĐBSCL là nơi hội tụ, giao thoa văn hóa của 4 dân tộc Việt, Khmer, Hoa, Chăm tiếp nối nền văn hóa Óc Eo, dấu ấn Phù Nam một thời lừng lẫy rất hấp dẫn cho những chuyến du lịch khám phá văn hóa, phong tục, tín ngưỡng. Cư dân nơi đây không sống khép kín trong lũy tre làng mà là không gian “mở”, trải dài theo sông rạch, góp phần tạo nên bản tính đôn hậu, phóng khoáng, trọng đạo nghĩa, thân thiện hiếu khách, “Tứ hải giai huynh đệ”.
Vọng cổ, cải lương là loại hình nghệ thuật độc đáo, đặc trưng, chỉ có ở mảnh đất phương Nam. Đã hơn 90 năm rồi mà bản “Dạ cổ hoài lang” vẫn làm đắm say lòng người bởi tính nhân văn cao cả: “Từ là từ phu tướng/Bảo kiếm sắc phong lên đàng/Vào ra luống trông tin chàng/Năm canh mơ màng/Em luống trông tin chàng/Ôi gan vàng quặn đau.” Bên những ngôi đình Việt cổ xưa là đền, chùa người Hoa. Thánh đường Hồi giáo của người Chăm Islam lộng lẫy nóc bằng vòm cao dáng củ hành trầm mặc bên dòng Châu Giang. Những mái chùa Khme hệ Phật giáo Tiểu thừa rực rỡ sắc màu, cong vút với hình tượng chim thần Krud Garuda, rắn thần Naga chạm khắc cực kỳ tinh xảo. Cồn Phụng (Bến Tre) là “thánh địa” của đạo Dừa với sân rồng, toà tháp. Tây An cổ tự trong dãy Thất Sơn huyền bí (An Giang) là nơi thờ tự của người sáng lập ra đạo Bửu Sơn Kỳ Hương... Trong hàng trăm ngôi nhà cổ bên dòng Mekong có nhà cổ năm gian hai mái 130 tuổi tại Bình Thủy (Cần Thơ).
ĐBSCL, vùng đất của lễ hội. Lễ Thanh minh tảo mộ ông bà tổ tiên, thu hút cả người Hoa, người Việt. Người Chăm có lễ hội Hát Gi, Ramadan. Người Khmer rộn ràng tiếng nhạc Ngũ âm trong lễ Cholchnam Thmay, Đôn ta, Ooc-om bok. Vía Bà Chúa Xứ núi Sam, đua bò Bảy Núi (An Giang), lễ nghinh Ông vùng ven biển... Bản sắc văn hóa của cha ông được lưu giữ bởi hàng trăm làng nghề. An Giang có dệt thổ cẩm của người Chăm, người Khmer, làng nổi cá bè cả trăm tuổi. Phú Quốc “đệ nhất” nước mắm cá cơm, hồ tiêu. Sóc Trăng có nghề dệt chiếu. Rượu nếp lức Gò Đen - Long An lừng danh khắp xứ. Bánh tráng Lương Hòa (Trà Vinh); làng đóng ghe xuồng Ngã Bảy (Hậu Giang); xóm lưới Thơm Rơm, lọp tép Thới Long (Cần Thơ)…
Lẩu mắm Châu Đốc, “kỳ thú phương Nam” sành điệu phải đủ hai mươi mấy thứ rau đồng nội như cù nèo, tai tượng, càng cua, bông so đũa, bông điên điển... Thịt kho nước dừa, canh chua cá lóc, cá lóc nướng trui, rắn nướng lèo, mắm kho, chuột đồng rô ti, lươn hấp trái bầu, cá rô kho tộ, cá bống dừa kho tiêu, hủ tiếu Mỹ Tho, tôm lụi Bạc Liêu, nấm tràm Phú Quốc, Tunglomo (lạp xưởng bò trộn cơm nguội), bánh ngọt Hapaychal (người Chăm); canh Sim lo, bún nước lèo, mắm Prahoc (người Khmer)… làm sắc hương châu thổ thêm đậm đà, bay xa, lan tỏa, níu lòng du khách.
Ẩn/Hiện ô soạn thảo
